Tekst tgv Symposium Geloven Gaat Door ” door Ds. Henk Spoelstra

Henk Spoelstra,

predikant van de Paaskerk in Oss

 

Kerken zoeken elkaar

 

Het is mij een eer om in uw midden te zijn vanmiddag. In een seculiere maatschappij zoeken kerken elkaar op. Dat is het thema dat ik hier aan mag snijden. Wat ik van dat thema vind is sterk gekleurd door mijn levensloop, zo realiseerde ik me al denkend. Die levensloop doet dan ook volop mee in dit verhaal en maakt naar ik hoop mijn positie duidelijker.

 

Ik groeide op in een domineesgezin en raakte vroeg vertrouwd met kerk en geloof, de Bijbelse verhalen en met ‘kerkenwerk’. Allerlei lijnen van kerk en christendom liepen door ons gezin heen, zonder overigens enige dwang en zonder veel dogmatisme. Ik bewaar er warme en goede herinneringen aan. In 1968, ik was twaalf jaar, verhuisden we naar Roermond, de bisschopsstad. Met bloeiend jeugd- en jongerenwerk waar ik van harte aan mee ging doen. Met jongerenvieringen, ook samen met katholieke jongerengroepen. Het was in mijn herinnering ontspannen en plezierig, er was veel oecumenisch enthousiasme. Ook bij de volwassenen. Maar toen werd het 1972 en ging er met bisschop Gijsen een andere wind waaien. Wij mochten met onze vieringen geen gebruik meer maken van katholieke kerken en al helemaal niet meer vieren met brood en wijn. Een gesprek met de bisschop deed hem niet van mening veranderen. Wij waren wellicht naïef. Maar toch ook hoopvol. En enthousiast. Maar met forse tegenwind bleef er toch niet zo heel veel meer overeind na verloop van tijd, een enkele ontmoeting daargelaten. Het geheel stond onder spanning. Meer en meer ging iedereen weer zijn eigen weg, en ik ging studeren in Amsterdam in 1975.

 

Wat hield ik aan die jaren over? Achteraf zeg ik: de overtuiging dat het goed is om elkaar te ontmoeten, omdat “wij allen één zijn”,  met woorden uit het hogepriesterlijk gebed van Jezus uit Johannes 17. Ik heb in die jaren een grote verbondenheid ervaren, ook in geloofsovertuiging, tussen katholieken en protestanten. Die is nooit meer verdwenen, ondanks de bisschoppelijke tegenwind van dat moment. De schaduw die over de oecumene viel heeft dat besef van verbondenheid ook niet kunnen wegnemen. En dat besef van verbondenheid ontstond door de ontmoeting en het samen vieren en het samen doen.

 

Later vond ik diezelfde verbondenheid terug bij de Franciscanen toen ik in Amsterdam, waar ik na mijn studie begon als predikant, reisleider werd bij de (Franciscaanse) Stichting Cultura, die in die tijd, de jaren tachtig, nog oecumenereizen organiseerde naar –in mijn geval- Florence, Assisi en Ravenna. Reizen, geleid door een priester, en een predikant. Een groot besef van verbondenheid, een gedeeld geloof, en een voor mij treffende en ontroerende eenvoud en bescheidenheid, maar ook hartelijkheid  bij de Franciscaanse pater met wie ik die reizen mocht leiden. Ik weet van alle dogmatische en kerkelijke verschillen en geschillen die de loop van de eeuwen bepaalden, en ik kan me heus wel protestant voelen van tijd tot tijd, maar dat besef van eenheid en verbondenheid in geloofsovertuiging (kinderen van één Vader) dat heeft toch wel diep wortel geschoten in mijn leven. Als ik het mij goed herinner zijn die woorden van Jezus ‘opdat zij allen één zijn” ook het Leitmotiv geweest van die oecumenereizen van Culturra destijds. Ze zijn er niet meer, en de Stichting Cultura ging ter ziele. Niet alleen vanwege de tegenwind die de oecumene kende, maar ook omdat dergelijke cultuurreizen het af gingen leggen tegen het massatoerisme van de All Inclusives naar Turkije en elders.

 

Wat betekent dat voor nu? In een maatschappij die steeds verder en diepgaander seculariseert? Waarin de grote en,  zeggen we dan ‘institutionele’ kerken steeds kleiner worden, marginaler, althans in dit deel van de wereld?

 

Dat besef van verbondenheid is ontstaan door contact en ontmoeting. Die is en blijft dan in mijn besef hard nodig! Dat spreekt niet meer zo vanzelf na de laatste decennia met tegenwind wat de oecumene aangaat. Maar bovendien ook niet vanwege een groot tijdsbeslag dat gelegd wordt op de kerken en de kerkbesturen waar het gaat om de toekomst. Een overlevingsmodus in de storm die de secularisatie is. Ik lees over kerksluitingen –een vriend van mijn middelbare school, het bisschoppelijk college werd diaken in het bisdom Breda en werd (mee) verantwoordelijk voor de sluiting van kerken. Hij vroeg even geleden aan zijn bisschop of hij weer naar een parochie mocht want tien jaar van kerksluitingen hadden hem toch wel mismoedig gemaakt. En in protestantse kring is het niet veel anders, al doen wij wel stoer met ons project ‘Kerk 2025, back to basics’, in goed hedendaags Nederlands. Maar als je van 74 classes (regionale verbanden) terug gaat naar 11, dan is dat een enorme schaalvergroting, veroorzaakt door het gebrek aan mensen, vrijwilligers, die deze regionale verbanden vorm willen en kunnen geven. Een enorme bezuiniging/verschraling. De afgelopen jaren halveerde het personeelsbestand al van ons Landelijk Dienstencentrum in Utrecht.

 

Contact en ontmoeting. Misschien nog wel harder nodig dan in de zeven ‘vette jaren’ van de oecumene om met Genesis te spreken. Om geloof te delen, elkaar te steunen in de vragen van deze tijd die op ons allemaal afkomen. Om elkaar te bemoedigen met het gedeelde evangelie. Met een variatie op dit thema: ook, juist in een seculiere maatschappij zoeken kerken elkaar.

 

Maar ik ben in de loop der jaren ook pragmatisch geworden. Doe wat kan, maar overvraag elkaar niet. In een vorige gemeente had ik een collega die te hoop liep tegen het verbod van de nieuwe plaatselijke pastoor op diensten met intercommunie. Ik begreep zijn teleurstelling heel goed –hij deelde die met mij en met vele katholieken, na meer dan dertig jaar (!) intercommunie. Maar ik begreep niet zijn voortdurende gemier om dat toch weer voor elkaar te krijgen, en er in elk oecumenisch overleg op terug te komen en dan ook andere vieringen organiseren waar brood en wijn gedeeld moesten worden al heette het dan ‘agape’  in plaats van eucharistie of avondmaal. Hou er mee op, dacht ik. Je dient er niemand mee, alleen je eigen gelijk –en daar gaat het in de kerk dacht ik juist niet om. Je breekt eerder af dan je opbouwt. En omzien in teleurstelling  en wrok helpt ook niet verder. Doe wat kan, en dat is nog heel veel. Ik heb al weer even geleden opgetrokken aan een boekje van kardinaal Walter Kasper, emeritus voorzitter van de Pauselijke Raad voor de Eenheid (als ik het goed zeg, dat luistert nauw in dit gezelschap). Ik ben de titel van de brochure/het boekje kwijt. Maar het ging erover dat je als kerken en als christenen alle ruimte hebt om samen te bidden, om samen te luisteren naar de Schrift, om samen van gedachten te wisselen over thema’s uit geloof en samenleving. En hij brak daar ook een lans voor! Kortom: er is en blijft ruimte voor ontmoeting, ook zonder de zaken die zo gevoelig liggen. Laten we ervoor zorgen dat die niet de oorzaak worden van een breuk in de contacten. Elkaar dus blijven ontmoeten.

 

Zo hebben we dat de afgelopen jaren ook hier in Oss geprobeerd. En van harte! In vespers, ook met (en in!) de Grote Kerk, zo hebben we een mooi gezamenlijk programma gehad rond Luther –ik denk er met dankbaarheid aan terug, in oecumenische diensten op de zondagmorgen. Er lag een oud en langlopend contact met de Heilig Hartkerk vanuit de Paaskerk, maar toen dat moeilijk werd is het contact met deze kerk tot stand gekomen, al bleven er persoonlijke contacten met de Heilig Hartkerk gelukkig. En we hebben als Paaskerk weer iets van een nieuw elan ervaren in het contact met deze parochie. Verrijkend en stimulerend. Ook vanwege de hartelijkheid die we ervaren. De reacties zijn en blijven enthousiast en ook zelf ervaar ik de kracht van de Geest in onze gezamenlijke vieringen. En dan heb ik het nog niet over Het Osse Inloophuis dat al vele jaren een plaats is van ontmoeting voor wie wil, binnen en buiten de kerk, maar gedragen door de gezamenlijke kerken.

 

Kerken zoeken elkaar dus op in wat zij samen kunnen doen, vieren en beleven. Ook nu nog, anno 2018. En die seculiere maatschappij die zo vaak negatief wordt bejegend –en daar is heel wat voor te zeggen als je op zondagmorgen nogal wat lege kerkbanken ziet… die seculiere maatschappij heeft wat mij betreft ook hele positieve kanten, ook voor de oecumene. Ik merk in mijn eigen kerk dat alle triomfalisme verdwenen is. Het triomfalisme binnen mijn protestantse kerk waarin men zich superieur achtte aan het rooms-katholicisme, daar waren wij voorbij immers, met het zuivere evangelie. Mijn kerk (synodaal-gereformeerd) die zich superieur achtte aan de Nederlands Hervormde Kerk, want wij hadden een nóg zuiverder en onversneden evangelie, en geen vrijzinnigheid. De grote kerken die bijvoorbeeld de evangelische groepen neer plachtten te zetten als ‘sektarisch’. Ik kom het niet meer of in elk geval steeds minder tegen in Brabant en in de contacten die ik heb. Wij zingen een toontje lager. En dat is goed, want triomfalisme past ons kerk en als christen niet. Vanuit wat ik een nieuwe bescheidenheid noem komt er meer ruimte voor het contact met de ander. Voor een werkelijke ontmoeting. Ik duid in dat opzicht de secularisatie positief. Ik meen bij jongere generaties een neutrale houding te zien ten aanzien van kerk en geloof. Zeg maar wat het met je doet, dan zie ik wel of ik het ook wat vind. Geen aversie die ik zo lang geproefd heb. Toen ik begon in Amsterdam kreeg ik soms te horen: komt dat nog steeds voor, mensen die dominee worden? Het geloof, is dat niet achterhaald? Passé? Nee. Ik reken mij niet rijk, maar meen wel iets van een kentering te zien.

 

Geloven gaat door! God laat niet los wat Zijn hand begon. Laten wij elkaar blijven opzoeken, ook in een seculiere wereld. Verbinding zoeken, tussen hemel en aarde, op aarde onderling!

 

Tot slot: mijn kerkenraad vroeg mij met klem om u namens de Protestantse Gemeente Oss en omstreken allerhartelijkst te feliciteren met dit jubileum. Ik doe dat met plezier. En met bloemen! En nog vele jaren…

 

Henk Spoelstra

Oss, 18 mei 2018

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s